12 Julie 1900 – Vrystaatse Appèlhof bekragtig vonnis teen kommandant Stephanus Vilonel

Op 12 Julie 1900, vandag 120 jaar gelede, bekragtig die Vrystaatse Appèlhof op Fouriesburg, die uitspraak en vonnis wat in die spesiale militêre geregshof teen die voormalige kommandant Stephanus (Fanie) Vilonel gelewer is.

Vilonel, ’n prokureur van Senekal, is kort na die uitbreek van die Anglo-Boereoorlog tot kommandant verkies en het aan verskeie veldslae deelgeneem. Hy is in ’n stadium ontslaan as kommandant omdat hy nie ’n opdrag om van sy waens ontslae te raak, gehoor gegee het nie. Later lê hy die wapen neer en werk aktief om ook ander Boere-offisiere te kry om dieselfde te doen. Die historikus Albert Blake skryf hieroor in “Boereverraaier”: “Nadat hy ook nie in rang na sy wense gevorder het nie, het hy met die vyand begin konkel en homself uiteindelik aan die Britse magte oorgegee. Daarna het hy die burgers probeer oorreed om dieselfde te doen. Die Boere het Vilonel in ’n lokval gelei en gevang waarna hy op ’n aanklag van hoogverraad skuldig bevind is.” Vilonel is gevonnis tot vyf jaar gevangenisstraf met harde arbeid. J.B.M. Hertzog, wat as hoofregter opgetree het, het tydens sy uitspraak die volgende oor Vilonel gesê: “[Z]oolang de geschiedenis van den Oranje Vrijstaat gelezen zou worden, zoolang zou de naam van S.J. Vilonel een eeuwige schandvlek daarop blijven.” (Bronne: Albert Blake, Boereverraaier: Teregstellings tydens die Anglo-Boereoorlog; Jaco de Bruin & André Wessels, Militêre verhore in die Oranje-Vrystaat tydens die Anglo-Boereoorlog, 1899-1902, Historia 56(2).)

(Foto: ’n Groep krygsgevangenes in die Diyatalawa-kamp op Ceylon. Die meerderheid van dié gevangenes is in die Brandwaterkom aangekeer. Vilonel het ’n groot rol in genl. Marthinus Prinsloo se oorgawe by Brandwaterkom gespeel – waar nagenoeg 3 000 burgers oorgegee het.)