22 Desember 1880 – Begin van beleg van Pretoria

Op 22 Desember 1880 begin die beleg van Pretoria tydens die Eerste Vryheidsoorlog.

Volgens dr. Jackie Grobler, historikus en skrywer van Die Eerste Vryheidsoorlog, 1880-1881 het owerhede in dié stad ’n beleëring daarvan deur die Boere verwag. Die stad is daarom reeds op 21 Desember ontruim.

Grobler skryf:

“Die besluit om Pretoria te ontruim is direk nadat dit op 21 Desember geneem is, aan ’n vergadering van Pretorianers op die markplein oorgedra. Die volgende dag het sowat 3 700 mans, vroue en kinders, onder wie 1 331 bediendes, uit hul huise en kamers na die kamp getrek. Hulle is in tente, waens en hutte geakkommodeer. Burgerlike wykmeesters, kwartiermeesters, sanitêre inspekteurs en superintendente oor verskillende sake is benoem. Al die ander weerbare mans is as vrywilligers by die gewapende magte gevoeg. Daarvan was aanvanklik 170 berede en die res, sowat 450, voetsoldate. Hulle is bewapen met die beskikbare gewere, insluitende Martini Henry-, Westley Richards-, Snider- en Whitworth-gewere. Alle voorrade is uit winkels in die dorp na die kamp oorgeplaas en beslag is op alle perde, beeste en voer gelê. Kompensasie is gewaarborg. Daar was onder die Pretorianers wat na die kamp gedwing is enkele Boere wat geweier het om die eed van getrouheid aan die Britse koningin af te lê en om teen hul volksgenote te veg. Volgens ’n verklaring van een van daardie Boere was hul lot in die kamp betreurenswaardig, en is hulle gebruik om onbenydenswaardige take te verrig.”

Lees meer oor dié beleg wat uiteindelik nagenoeg drie maande sou duur in Die Eerste Vryheidsoorlog, 1880-1881. Die boek is in Kraal Uitgewers se e-winkel.

(Foto: Lede van die vrywilligereenheid die Pretoria Rifles tydens die Beleg van Pretoria. Bron: Die Eerste Vryheidsoorlog, 1880-1881)