22 September 1900 – Oprigting van eerste twee ABO vlugtelingkampe

Op 22 September 1900, vandag 120 jaar gelede, word die oprigting van die eerste twee sogenaamde vlugtelingkampe van die Anglo-Boereoorlog in Pretoria en Bloemfontein aangekondig.

Dié regeringsaankondiging is in die Gazette gepubliseer deur generaal-majoor J.G. Maxwell, militêre bevelvoerder in die Transvaal-kolonie, en het bekend gemaak dat “camps for burghers who voluntarily surrender are being formed”. Volgens die historikus Fransjohan Pretorius “was Roberts verplig om wapenneerlêers teen heropkommandering deur die Boeremagte te beskerm. Die enigste uitweg was om hulle en hul gesinne in beskermingskampe (sogenaamde ‘refugee camps’) te plaas … Daar was egter uit die staanspoor ook hawelose Boerevroue met hul kinders in die kampe, asook grysaards wie se huise afgebrand is en wat hulself nie vrywillig onder Britse beskerming geplaas het nie (die sogenaamde ‘ongewenstes’).” Kort voor lank was daar egter meer “ongewenstes” in dié kampe as “refugees”.

“Daar kan dus nie so maklik van ‘refugee camps’ gepraat word nie, maar eerder van konsentrasiekampe,” verduidelik Pretorius in die boek Verskroeide aarde. Daar bestaan vandag nog onenigheid oor die aantal sterftes wat in die wit konsentrasiekampe voorgekom het. Die historikus Elizabeth van Heyningen meen die aantal sterftes was tussen 25 000 en 27 000, terwyl die historikus Celeste Reynolds meen 31 651 wit mense het in die konsentrasiekampe gesterf en ’n verdere 2 400 op pad na die kampe (dus ’n totaal van net meer as 34 000 sterftes).

(Foto: ’n Deel van die wit konsentrasiekamp vir wit mense buite Bloemfontein.)