4 September 1875 – Joernalis en historikus Gustav Preller gebore

Die joernalis en historikus Gustav Preller is vandag 145 jaar gelede, op 4 September 1875, in Pretoria gebore.

Preller was gedurende die Anglo-Boereoorlog lid van die ZAR se Staatsartillerie en is vier maande voor die einde van die oorlog gevange geneem en na Indië gestuur. Ná die oorlog word hy redakteur van Eugène Marais se koerant Land en Volk en volg dit later op met redakteurskappe van De Volkstem en Ons Vaderland. Hy was ook medestigter en redakteur van Die Brandwag.

Preller het ’n aktiewe rol in die Afrikaanse Taalbeweging gespeel. In 1905 het Preller sy steun aan Afrikaans soos volg in De Volkstem verwoord: “Afrikaans schrijven en spreken, Hollands leren, albei lezen.”  En in April en Junie dieselfde jaar verskyn sy bekende reeks pleidooie vir Afrikaans onder die opskrif “Laat ‘t ons toch ernst wezen” in dieselfde koerant. Teen 1936 is Preller aangestel as staatshistorikus en skryf – ongewoon vir die tyd – geskiedenispublikasies in Afrikaans en help sodoende om Afrikaans ook as akademiese geskiedenistaal te vestig. Sy geskiedskrywing het veral op die Groot Trek en die Anglo-Boereoorlog gefokus.

Volgens die kultuurhistoriese dagboek Dae uit ons geskiedenis, saamgestel deur die Vriende van Afrikaans, was Preller nie ’n “akademies-geskoolde historikus nie en sy werke toon gebreke, maar hy kan beskou word as die eerste Afrikaanse geskiedskrywer wat die Afrikaner van sy verlede bewus gemaak het.” Preller is in 1943 oorlede.

Boeke uit Preller se pen sluit onder meer in: Voortrekkermense, Historiese opstelle, Andries Pretorius en Scheepers se dagboek.

Lees meer oor Preller en ander taalaktiviste se bydrae tot die ontstaan en groei van Afrikaans in die taalhistorikus Jaap Steyn se boek Verset & opbou: Skrywers en politici as aktiviste vir Afrikaans. Die boek is beskikbaar in Kraal se e-winkel.