Hoeksteen van die Paleis van Justisie word gelê

Die hoeksteen van die Paleis van Justisie op Kerkplein in Pretoria is 123 jaar gelede, op 8 Junie 1897, deur pres. Paul Kruger gelê. Dit is ontwerp deur die staatsargitek Sytze Wierda en is op die voormalige pastorie-erf en ’n gedeelte van die destydse skoolerf opgerig. Bouwerk is eers gedurende die Anglo-Boereoorlog in 1900 voltooi en is dus nooit deur die ZAR-regering self gebruik nie. Kort ná die oorlog uitgebreek het, het ’n groep Pretoriase vroue die Vrouwens Werkgezelskap op die been gebring om klere vir die mans op kommando te maak. Hulle het verskeie vertrekke in die onvoltooide gebou vir hierdie taak gebruik. Die Britte het ook die gebou tydens die oorlog as ’n hospitaal benut. Dié hofgebou is in die Italiaanse Renaissance-boustyl ontwerp.

In ’n artikel deur H.M. Rex wat in die April 1964-uitgawe van “Pretoriana”, ’n geskiedenistydskrif van die Genootskap van Oud-Pretoria verskyn het, het die terrein waarop die Paleis van Justisie opgerig is, ’n interessante geskiedenis: “Die Paleis van Justisie het, onder andere, die sg. ‘Oude Pastorie’ vervang. Vanaf 1862 was dit die predikantswoning van ds. A.J. Begemann, die eerste vaste predikant van die Ned. Herv. Gemeente van Pretoria, en vanaf 1876 van ds. H.S. Bosman. Teen die einde van die tagtiger jare het Marinus Franken ’n bekende Nederlandse boukontrakteur in Pretoria, die ‘Oude Pastorie’ gekoop wat dit weer op sy beurt aan die Republikeinse Regering verkoop het. Vir ’n tyd lank was die kantore van die Departement van Mynwese en die Ouditeur-Generaal in die gebou gevestig, terwyl die Staatsgimnasium ook vir ’n kort tydjie sy werksaamhede in hierdie historiese predikantswoning voortgesit het.”

Die pastorie is oorspronklik in 1856 opgerig om as ampswoning vir M.W. Pretorius te dien, maar hy het dit egter nooit bewoon nie. Dit is eers vir ’n kort tydjie deur die winkelier Henry Austin bewoon en in teen die einde van 1856 en die begin van 1857 is een van die kamers vir ’n gedeelte van Prinshofskool gebruik. Vanaf Mei 1857 tot Mei 1858 is dit as landdros- en goewermentsgebou sowel as ’n Volksraadsaal gebruik. In 1862 het ds. Begemann in die gebou ingetrek.

Foto’s

Die Paleis van Justisie in aanbou; die voltooide gebou in 1904 met die voetstuk van die Kruger-standbeeld in die voorgrond; en ’n hedendaagse foto van ’n koepeldak binne die Paleis van Justisie.

Bronne

“Pretoriana”, April 1964; “Pretoria Geselsbrief”, April 2008 deur Rosa Swanepoel.