Rebellie van 1914 – Dagboek: 5 September 1914

Wat het De la Rey op Potchefstroom gedoen?

Op 5 September 1914 vertrek genl. Koos de la Rey na Kaapstad om die parlementsitting daar, op versoek van genl. Christiaan de Wet, by te woon. Hy onderbreek sy reis om ’n militêre oefenkamp op Potchefstroom by te woon. Dié kamp is die eerste van sy soort wat gehou is om die mag wat vir die verdediging van Suid-Afrika op die been gebring is, voor te berei op deelname aan die Eerste Wêreldoorlog. Daar is teenstrydige getuienis oor wat tydens De la Rey se besoek op Potchefstroom gebeur het.

Volgens een weergawe het genl. Jan Kemp vir De la Rey genooi om die manskappe kortliks toe te spreek. De la Rey het hulle vermaan om getrou aan hul offisiere te wees. Dieselfde aand kuier De la Rey by Kemp se woonhuis in Potchefstroom. Hy vertel by dié geleentheid dat Siener van Rensburg in ’n visioen gesien het hoe kommando’s uit die Vrystaat en uit Transvaal weswaarts trek, dan verenig en terugkeer om die Vierkleur te hys. De la Rey en Kemp kom toe ooreen dat, indien die parlement sou besluit om Duitswes-Afrika in te val, De la Rey sy senatorskap sal neerlê en dadelik na Potchefstroom sal terugkeer. Hulle sal dan die gelyktydige ontslag van al die offisiere bewerkstellig.

Volgens kaptein H.T. Watkins, wat volgens sy eie getuienis teenwoordig was en later die aand vir De la Rey na die treinstasie geneem het, het laasgenoemde vertel dat hy ’n opstand beplan en dat Louis Botha as die president van die Afrikanerrepubliek ingehuldig sou word. De la Rey se seun Hennie, wat ’n jong offisier in die kamp was, het vertel dat sy pa geen toespraak in die kamp gehou het nie. Ander getuies bevestig dit en beweer voorts dat De la Rey nie daardie aand by Kemp aan huis was nie, maar in die kamp geëet het en die moontlikheid van ’n Rebellie summier verwerp het.


Volg die gebeure in aanloop tot, tydens en na afloop van die Rebellie soos wat dit dag vir dag ontvou het met die Rebellie van 1914 – Dagboek op Kraal se Facebook en webblad.

Lees ook meer oor dié gebeure in Afrikanerrebellie, 1914-1915, beskikbaar by Kraal Uitgewers.