Tydlyn – Eerste Vryheidsoorlog

1877

  • Anneksasie van die Zuid-Afrikaansche Republiek (ZAR) – 12 April 1877
  • Eerste Deputasie (Paul Kruger en dr. E.J.P. Jorissen) vertrek na Brittanje – Mei 1877
  • Eerste Deputasie: die eerste van vyf vergaderings met die Britse minister van kolonies, lord Carnavon – 5 Julie 1877

1878

  • Eerste Deputasie kom in Pretoria aan en gee verslag van hul besoek aan lord Carnavon. Nagenoeg 1 500 mense woon die byeenkoms by – 7 Januarie 1878
  • Tweede Deputasie (Piet Joubert, Paul Kruger en Willem Bok) word aangewys om versoekskrif wat onderteken is deur nagenoeg 6 600 burgers aan lord Carnavon voor te lê – April 1878
  • Tweede Deputasie lê versoekskrif aan lord Carnavon voor – 10 Julie 1878
  • Herroeping van die anneksasie van die ZAR word in die Britse Laer Huis bespreek. Britse soewereiniteit oor Transvaal word behou – 15 Augustus 1878

1879

  • Anglo-Zoeloeoorlog breek uit – 10 Januarie 1879
  • Volkskomitee (tot stand gebring om Boere se versetbeweging te lei) vaardig Piet Joubert af om met Britse hoë kommissaris, sir Bartle Frere, te onderhandel. Onderhoude vind in Pietermaritzburg plaas – Februarie 1879
  • Meer as 4 000 burgers kom op Kleinfontein (by die huidige Benoni) byeen in afwagting op Frere se persoonlike ontmoeting waartydens hy hulle wil inlig dat die anneksasie nie opgehef kan word nie. Hulle wag vier weke vir Frere om sy opwagting te maak – Maart 1879
  • Frere kom uiteindelik op Kleinfontein aan vir die ontmoeting met die burgers – 11 April 1879
  • Versoekskrif word by Kleinfontein versprei waarin ondertekenaars voorstel dat Paul Kruger in sy amp heraangestel en die Volksraad weer saamgestel moet word – April 1879
  • Volksvergadering, bygewoon deur sowat 6 000 mense, te Wonderfontein vind plaas op wapad tussen Potchefstroom en Pretoria (naby huidige Carletonville) – Desember 1879

1880 (vóór die uitbreek van die Eerste Vryheidsoorlog, tot November)

  • Direkte belasting word vir die eerste keer sedert anneksasie in Transvaal ingestel – 1880
  • Sir Garnet Wolseley, hoë kommissaris van Suidoos-Afrika, herhaal proklamasie dat anneksasie nie herroep sal word nie – Januarie 1880
  • Volksraadslede M.W. Pretorius en Willem Bok word op aanklag van verraad in hegtenis geneem – Januarie 1880
  • Transvaalse prokureur-generaal, W.B. Morcom, besluit om nie Pretorius en Bok verder te vervolg nie – April 1880
  • Sir George Pomeroy Colley word aangestel as Wolseley se opvolger as hoë kommissaris van Suidoos-Afrika – 2 Julie 1880
  • Colley stel die hertog van Cambridge, die opperbevelvoerder van die hele Britse leër, in kennis dat die Boere se versetbeweging teen Britse beheer in Transvaal begin taan – Augustus 1880
  • Colley verklaar tydens die opening van die Wetgewende Vergadering in Pietermaritzburg dat ontevredenheid in Transvaal afneem – Oktober 1880

November 1880

  • Piet Bezuidenhout van Potchefstroom word gedagvaar vir die betaling van uitstaande belasting – November 1880
  • Landdros Goetz besluit op beslaglegging van Bezuidenhout se wa. Die wa sou opgeveil word om vir die skuld te vergoed – 11 November 1880
  • Gewapende burgers ry Potchefstroom binne en sleep die wa wat opgeveil sou word weg – 11 November 1880
  • Dagvaardings vir Boere betrokke by die wa-insident (Piet Bezuidenhout, Piet Cronjé, Johannes Basson en Cornelius Coetzee) sowel as 27 ander dagvaardings vir agterstallige belasting word uitgereik – November 1880
  • Volkskomitee, Boerevoormanne en sowat 800 burgers kom by Elandskuil byeen en besluit om die volgende volksvergadering met ’n maand te vervroeg – 27 November 1880

Desember 1880

  • Paul Kruger reis na Potchefstroom en onderhandel met koloniale sekretaris George Hudson. Kruger stel hom in kennis dat die kwessie nie net oor belasting gaan nie, maar oor die konflik tussen Brittanje en die ZAR. Hudson word oor die vervroegde volksvergadering in kennis gestel – November 1880
  • Britse soldate begin met die oprigting van ’n fort (Fort Royal) by die suidelike ingang van Pretoria – Desember 1880
  • Hudson reik ’n proklamasie uit waarin Boere vir hul “onwettige” optrede en “misleiding” vervolg kan word – 6 Desember 1880
  • Volkskomiteesitting vind plaas by Paardekraal (by die huidige Krugersdorp). Nagenoeg 10 000 burgers woon die volksvergadering by – 9 Desember 1880
  • Volkskomitee word ontbind en Volksraad word herstel – 11 Desember 1880
  • Heropgerigte Volksraad vergader vir die eerste keer sedert anneksasie in 1877. ZAR word eensydig herstel – 13 Desember 1880
  • Druk van die Eerste Proklamasie op Potchefstroom word begin – 14 Desember 1880
  • Heidelberg word beset en as die tydelike hoofstad van die herstelde republiek ingeneem. Die Vierkleur word in die dorp gehys Die Eerste Proklamasie waarin verklaar word dat die republiek herstel is, word afgelees – 16 Desember 1880
  • Eerste skote van die Eerste Vryheidsoorlog word afgevuur op Potchefstroom – 16 Desember 1880
  • Die Beleg van die Potchefstroom-fort begin – 16 Desember 1880
  • Britse soldate beset die tronk op Potchefstroom – 16 Desember 1880
  • Boere neem posisie in agter die landdroskantoor op Potchefstroom en begin gedurende die oggend op die kantoor losbrand. Die landdroskantoor word deur die Boere oorgeneem en majoor M.J. Clarke en die 24 soldate in die kantoor gee oor – 18 Desember 1880
  • Na ’n skermutseling tussen Boer en Brit by die Potchefstroom-tronk word die Britse soldate gedurende die nag uit die gebou onttrek na die fort – 18 Desember 1880
  • Nuus oor die herstel van die Boereregering by Paardekraal, die besetting van Heidelberg en die eerste skote by Potchefstroom bereik Pretoria – 18 Desember 1880
  • Die aantal Britse soldate en vroue en kinders in die fort te Potchefstroom kom op 302 te staan. Die fort word deur die Boere onder beleg gehou – 19 Desember 1880
  • Boerelaers word rondom Pretoria opgestel (op plase nagenoeg tien kilometer buite die stad) en daardeur word die stad onder beleg geplaas. Laers is by paaie wat na Pretoria lei opgestel, naamlik by Rooihuiskraal, Doornkloof, Zwartkopje, Wonderboompoort en Elandsfontein – middel Desember 1880
  • Slag van Bronkhorstspruit vind plaas – 20 Desember 1880
  • Driemanskaplid M.W. Pretorius bring ’n kort besoek aan Potchefstroom – 20 Desember 1880
  • Krygswet word in Pretoria afgekondig en alle Pretorianers word gedwing om tydelik na die militêre kamp te verskuif – 21 Desember 1880
  • Sowat 3 700 mans, vroue en kinders (waaronder sowat 1 330 bediendes) trek uit hul huise na die militêre kamp in Pretoria. Bouwerk aan twee klipforte (Fort Commeline en Fort Tullichewan) word in die suide van Pretoria begin – 22 Desember 1880
  • Lydenburg word deur die Boere beset en die landdroskantoor word ingeneem – 22 Desember 1880
  • Kommandant Jan Viljoen beset Lichtenburg, neem die administratiewe kantoor oor en lê beslag op wapens en ammunisie daar – 23 Desember 1880
  • Luitenant Walter Long maak gereed vir ’n Boereaanval op die Britste fort (Fort Mary) by Lydenburg en betrek die fort saam met sy vrou – 23 Desember 1880
  • Boere daag in Lydenburg op en eis die oorgawe van die landdroskantoor op Lydenburg – 23 Desember 1880
  • News of the Camp, ’n koerant wat tydens die Beleg van Pretoria uitgegee is, verskyn die eerste keer. Die hoofopskrif van die eerste uitgawe het gelees: “Cribbed, cabined, confined and bound in” – 25 Desember 1880
  • Carolus, ’n swart gevangene, is voor die krygsraad gebring en van spioenasie aangekla. Hy is ter dood veroordeel en tereggestel op Kersdag – 25 Desember 1880
  • Zeerust word deur die Boere beset. Die landdroskantoor is oorgeneem en die Vierkleur is gehys – 25 Desember 1880
  • Auchinleck tref voorsorgmaatreëls in die dorp se fort vir die verwagte Boereinval by Rustenburg – 26 Desember 1880
  • Die Britte beset die kerkgebou op Wakkerstroom en rig dit in as verdedigingsgebou – 26 Desember 1880
  • Die Boere beset Rustenburg – 27 Desember 1880
  • Alle Potchefstromers word ingelig dat hulle ingevolge krygswet nie toegelaat sal word om gewapend in die dorp rond te beweeg nie – 27 Desember 1880
  • Die eerste skermutseling tydens die Beleg van Pretoria vind plaas naby die Heidelbergpaddrif oorkant die Hennopsrivier (suid van Pretoria) – 28 Desember 1880
  • Kaptein Brook word in die fort op Marabastad (sowat 13 kilometer suid van die huidige Polokwane) aangesê om gereed te wees vir ’n Boereaanval op die fort – 28 Desember 1880
  • Boere beset Utrecht en die Vierkleur word gehys – 28 Desember 1880
  • ’n Skermutseling tussen Boere en Britte vind net buite Standerton plaas. Drie Britse verkenners sneuwel. Die Beleg van Standerton begin – 29 Desember 1881
  • Boere sny Wakkerstroom van die buitewêreld af – einde Desember 1880
  • Johannes van der Linden wat as Britse spioen by Paardekraal opgetree het, is deur die krygsraad op Potchefstroom ter dood veroordeel en dieselfde dag voor ’n vuurpeloton tereggestel – 31 Desember 1880

Januarie 1881

  • Die Boere voer ’n aanval op die Britse fort op Potchefstroom uit – 1 Januarie 1881
  • Skermutseling vind tussen Boere en Britte by die Hennopsrivier plaas – 3 Januarie 1881
  • Die landdroskantoor se sleutels word opgeëis in Utrecht – 3 Januarie 1881
  • Skermutseling van Kwaggaspoort, wes van Pretoria, vind tussen Boere en Britte plaas – 4 Januarie 1881
  • Een van die grootste skermutselinge van die Beleg van Pretoria vind plaas by Zwartkopje, oos van Pretoria – 6 Januarie 1881
  • Die Beleg van Lydenburg begin en die eerste skote van die beleg klap – 6 Januarie 1881
  • Christiaan Woite is van spioenasie aangekla, deur die krygsraad op Potchefstroom ter dood veroordeel en tereggestel – 7 Januarie 1881
  • Christiana word deur die Boere beset. Die landdroskantoor is beset en die Vierkleur is gehys – 7 Januarie 1881
  • Die Boere voer ’n aanval op die Britse fort op Rustenburg uit. Hulle span die Boerekanon, Ou Grietjie, in vir die aanval – 8 Januarie 1881
  • Hoewel daar vroeër (op 3 en 7 Januarie) kleiner skermutselinge plaasgevind het, vind ’n hewige aanval deur die Boere nou plaas – 10 Januarie 1881
  • Die Beleg van Marabastad (suid van die hedendaagse Polokwane) begin – 11 Januarie 1881
  • Die Boere neem die landdroskantoor op Marabastad oor – 12 Januarie 1881
  • Die geveg by Rooihuiskraal vind plaas – 12 Januarie 1881
  • ’n Britse aanval op die Boerelaer by Elandsfontein, in die weste van Pretoria, misluk – 16 Januarie 1881
  • Die eerste en feitlik enigste skermutseling vind tydens die Beleg van Marabastad plaas – 19 Januarie 1881
  • Een van die laaste skermutselinge van die omsingeling by Wakkerstroom vind plaas – 22 Januarie 1881
  • Die Slag van Laingsnek vind plaas – 28 Januarie 1881 

Februarie 1881

  • Die Slag van Schuinshoogte vind plaas – 8 Februarie 1881
  • Die Britse magte voer ’n aanval op die Boerelaer by Rooihuiskraal uit. Die Boere slaag daarin om die aanval af te weer – 12 Februarie 1881
  • Die Slag van Majuba vind plaas – 27 Februarie 1881

Maart 1881

  • Die eerste skote met die bekende Ras-kanonne word op die Britse fort by Rustenburg gevuur – 3 Maart 1881
  • Die eerste persoonlike onderhandelinge tussen Boer en Brit vind plaas tydens die oorlog. ’n Wapenstilstandooreenkoms word aangegaan – 6 Maart 1881
  • Nuus oor die wapenstilstandooreenkoms wat in die Drakensberge aangegaan is, bereik Wakkerstroom – 8 Maart 1881
  • Oorgawevoorwaardes word tydens die Beleg van Lydenburg bespreek, maar Long weier steeds om oor te gee – 9 Maart 1881
  • Die Boere voer ’n aanval op die Potchefstroom-fort uit – 10 Maart 1881
  • Die laaste skote van die beleg by Standerton word gevuur. Die Britte word deur die Boere in kennis gestel van die wapenstilstandooreenkoms wat in die Drakensberge aangegaan is – 11 Maart 1881
  • Kommandant-generaal Piet Joubert ontvang op Potchefstroom nuus oor die wapenstilstand wat in die Drakensberge bereik is – 12 Maart 1881
  • Nuus oor die wapenstilstandooreenkoms wat in die Drakensberge bereik is, bereik die Boere op Rustenburg. Die Britte in die fort word hiervan ingelig – 14 Maart 1881
  • Nuus oor die wapenstilstandooreenkoms wat in die Drakensberge aangegaan is, bereik Pretoria – 15 Maart 1881
  • Onderhandelinge tussen die Driemanskap en Wood vind halfpad tussen die twee opponerende groepe se kampe plaas – 16 Maart 1881
  • Winsloe verneem tydens die Beleg van Potchefstroom van die wapenstilstandooreenkoms wat in die Drakensberge bereik is – 18-19 Maart 1881
  • Onderhandelinge vir vrede word by O’Neill se huis aan die voet van Majuba gevoer – 18 Maart 1881
  • ’n Wapenstilstand word op Potchefstroom gehou. ’n Oorgaweooreenkoms word bereik – 19 Maart 1881
  • Generaal Vorster word op Marabastad van die wapenstilstandooreenkoms in kennis gestel – 19 Maart 1881
  • ’n Dag van verootmoediging aan God word deur Paul Kruger uitgeroep – 20 Maart 1881
  • Britse magte gee oor tydens die Beleg van Potchefstroom – 21 Maart 1881
  • Vredesonderhandelinge word by O’Neill se huis voortgesit. ’n Ooreenkoms word bereik – 21 Maart 1881
  • Brook word by Marabastad deur generaal Vorster van die wapenstilstandooreenkoms in kennis gestel – 22 Maart 1881
  • Die vredesvoorwaardes wat die vorige dat voorgelê is word aan die burgers oorgedra – 22 Maart 1881
  • Finale vredesamesprekings vind plaas. Vrede word gesluit – 23 Maart 1881
  • Die Boere lig die Britte in die fort by Lydenburg in oor vredesluiting – 23 Maart 1881
  • Britse magte verlaat die Potchefstroom-fort en beweeg uit die dorp – 23 Maart 1881
  • Die Uitvoerende Raad van die herstelde ZAR vergader en besluit om krygswet en alle proklamasies, orders en instruksies te herroep – 24 Maart 1881
  • Die Beleg van Standerton kom tot ’n einde – 26 Maart 1881
  • Nuus oor vredesluiting bereik assistent-kommandant-generaal Hendrik Schoeman tydens die Beleg van Pretoria by Rooihuiskraal – 27 Maart 1881
  • ’n Brief waarin nuus oor die ondertekening van ’n vredesooreenkoms aan die Britte in Pretoria oorgedra word – 28 Maart 1881
  • ’n Buitengewone staatskoerant kondig die einde van die oorlog en vredesluiting aan – 29 Maart 1881
  • ’n Afskrif van die vredesooreenkoms bereik Rustenburg en die beleg van die fort loop ten einde – 30 Maart 1881
  • Die Beleg van Lydenburg loop ten einde – 30 Maart 1881
  • Krygswet word in Pretoria herroep – 31 Maart 1881

April 1881

  • Nadat skote steeds heen en weer op Marabastad geskiet is ná die wapenstilstandooreenkoms in die Drakensberge aangegaan is, bereik nuus oor die vredesluiting die Britte en Boere hier – 2 April 1881
  • Die Beleg van Marabastad kom tot ’n einde – 3 April 1881
  • Wood versoek die Boereregering om die oorgaweooreenkoms (van 19 Maart) wat by Potchefstroom aangegaan is, te kanselleer aangesien die Britte daar nie in kennis gestel was van die wapenstilstandsooreenkoms wat in die Drakensberge aangegaan is nie. Daar word versoek dat Winsloe weer met sy mag na Potchefstroom gaan en weer die fort beset as bewys van kansellasie – 8 April 1881
  • Die laaste uitgawe van News in the Camp verskyn – 9 April 1881

Mei 1881

  • Die Koninklike Kommissie vergader vir die eerste keer buite Newcastle. Die kommissie is aangestel om die oorname van die regering deur die Boere te bewerkstellig. Ingevolge die vredesooreenkoms moes die oorname binne ses maande gedoen word – 8 Mei 1881

Junie 1881

  • Die Britse herbesettingsmag bereik Potchefstroom om die verlate fort weer te beset. Hiermee is die oorgaweooreenkoms wat vroeër aangegaan is nietig verklaar – 14 Junie 1881
  • Die Koninklike Kommissie sit bedrywighede in Pretoria voort – 14 Junie 1881

Augustus 1881

  • Die ondertekening van die Konvensie van Pretoria vind plaas. Die konvensie se 33 artikels was ’n uitbreiding van die vredesooreenkoms wat op 23 Maart aangegaan is – 3 Augustus 1881

Oktober 1881

  • Die nuwe Volksraad van die herstelde republiek vergader en bekragtig die Konvensie van Pretoria – 25 Oktober 1881

Die Eerste Vryheidsoorlog, 1880-1881 word verwag in Desember 2018. Voorafbestellings kan hier geplaas word.

‘n Daaglikse dagboekinskrywing van die dag se gebeure gedurende die Eerste Vryheidsoorlog kan hier gelees word.