Vrede word onderteken in Pretoria

Die Vrede van Vereeniging wat op 31 Mei 1902 in die Melrose-huis in Pretoria onderteken is, het ’n amptelike einde aan die Anglo-Boereoorlog (1899-1902) gebring. Die huis is gedurende die oorlog as die Britse hoofkwartier gebruik. Hiervandaan stuur eers lord Roberts en daarna lord Kitchener vir nagenoeg 18 maande lank bevele vir die Britse generaals uit. Die verloop van die vredesonderhandelinge het kortliks soos volg verloop:

  • 4 Maart 1902: Waarnemende president van die ZAR, generaal Schalk Burger, ontvang vredesvoorstelle van lord Kitchener.
  • 9 April 1902: Die regerings van die ZAR en OVS kom op Klerksdorp byeen om die voorstelle te bespreek.
  • 12 April tot 17 April 1902: Verteenwoordigers van die ZAR en OVS ontmoet Kitchener in Pretoria om oor vrede te onderhandel. Die voorwaarde van onafhanklikheid wat die Boererepublieke gestel het, word deur die Britse regering verwerp. Boereleiers kry hierna kans om met al die kommando’s oor die voorstelle ter tafel te raadpleeg.
  • 15 Mei 1902: Dertig verteenwoordigers van elke Boererepubliek kom op Vereeniging byeen vir vredesamesprekings. Die byeenkoms vind plaas onder voorsitterskap van generaal C.F. Beyers.
  • 17 Mei 1902: Daar word op Vereeniging besluit om generaals Hertzog, Smuts, De la Rey, Botha en De Wet na Pretoria te stuur met ’n nuwe stel vredesvoorstelle.
  • 19 Mei 1902: Onderhandelinge begin met die Britse bevelvoerders in Pretoria.
  • 29 Mei tot 31 Mei 1902: ’n Finale vredesdokument (bestaande uit tien klousules) soos goedgekeur deur die Britse parlement, word aan die afgevaardigdes op Vereeniging voorgelê. In ’n finale stemming besluit die meerderheid van die verteenwoordigers (met 54 teenoor 6 stemme) ten gunste van die vredesvoorwaardes.
  • Omstreeks elfuur die aand op 31 Mei 1902: Lede van die vredeskomitee van die Boererepublieke arriveer by die Melrose-huise. Om vyf minute na elf onderteken generaal Burger die eerste van vier kopieë van die vredesooreenkoms. Dit is deur die ses Transvaalse verteenwoordigers, die vier Vrystaters, Kitchener en Milner onderteken.

Oor die ondertekening in die Melrose-huis skryf J.D. Kestell: “Die dokument was geteken. Alles was stil in die vertrek waar daar so baie gepraat is. Nog het almal ’n oomblik stilgesit. Toe staan lede van die regerings van die nou gewese republieke asof verbyster op om die saal te verlaat. Lord Kitchener het van die een na die ander gegaan en elkeen sy hand gebied: ‘We are good friends now,’ het hy gesê. Daarop het almal die saal verlaat.”

Bron: Joubert, M. 1986. “Melrose-huis, 1886-1986”, in Pretoriana, pp. 22-24.