Wie is die Afrikaner?

wie-is-die-afrikanerIn sekere sin was die heel eerste strategiese keuse wat die proto-Afrikaners van die 19de eeu gedoen het, om hoegenaamd tot stand te kom. Dit was ’n geleidelike proses wat pas onder druk van die Britse imperialisme ná die anneksasie van Transvaal in 1877 op dreef gekom het. Pas toe het sommige Afrikaners ontdek dat hulle één volk oor die destydse grense heen gevorm het. Feit is dat die Afrikaners voor die uitbreek van die Anglo-Boereoorlog maar vaagweg van hul gesamentlike identiteit bewus was.

Van buite het die Nederlandse regsgeleerde E.J.P. Jorissen dit só waargeneem: “De Boer woonde op zijn eigen plaats, vrij van alle aanraking met de regeering: een koning op zijn eigen terrein. In zijn rust gestoord en gedwongen om zich met politieke zaken in te laten, waren ’t niet de belangen van het land of van den staat, maar die van zijne vrienden, zijne kliek of zijne kerk, die hij ter harte nam.”

Dié haas anargistiese individualiteit, so eie aan die pioniersituasie, het gemaak dat die Afrikanerbewussyn voor 1899 maar effens was. Dié stand van sake – ’n onderskeid tussen Boer en Afrikaner – is in 1900 treffend aan Oskar Hintrager, ’n Duitse vrywilliger by die Boeremagte, verduidelik:

Boer is een wat boer, ’n plattelandse bewoner van Suid-Afrika van Nederduitse, Hollandse of Franse afkoms. Afrikaner word diegene genoem wat afkomstig is van mense wat in Afrika gebore is en in stede woon in trotse teenstelling met die ook byna uitsluitlike stedelike Uitlanders. Uit hierdie ‘Afrikaners’ wat hulle opleiding hoofsaaklik te danke het aan ’n kollege in die Kaapkolonie [die Victoria-kollege, Stellenbosch] werf die Boererepublieke hul amptenare … die Afrikaners [het] heelwat gemeen met die Amerikaners, maar vir my is die land oor die algemeen 50-100 jaar agter die Verenigde State van Amerika in sy ontwikkeling.

Dit was dié “Afrikaners” wat die dryfkrag van die Afrikanernasionalisme ná 1902 sou vorm. Veral professionele middelklas-Afrikaners – predikante, joernaliste, onderwysers en ryker boere – het aan die voorpunt gestaan van die Afrikaners se ontdekking en ontwikkeling van hul etniese bewussyn, al noem Hermann Giliomee dit tereg “a slow and halting process”. Die proses sou eers teen die jare dertig en veertig – voorlopig – afgehandel word.

Bogenoemde is ’n uittreksel uit dr. Leopold Scholtz se nuutste boek Kruispaaie: Afrikanerkeuses in die 19de en 20ste eeu. Die boek is uitgegee deur Kraal Uitgewers en by die uitgewer beskikbaar teen R220 (posgeld uitgesluit). Vir meer inligting oor die uitdagende keuses wat die Afrikaner in dié tyd gemaak het, kry jou eksemplaar vandag nog. Besoek www.kraaluitgewers.co.za vir meer inligting of klik hier.